Vàng da ứ mật do thiếu hụt Citrin (Neonatal Intrahepatic Cholestasis Caused by Citrin Deficiency – NICCD) là một rối loạn chuyển hóa bẩm sinh hiếm gặp, thuộc nhóm bệnh lý rối loạn vận chuyển chất trong gan. Bệnh gây ra tình trạng ứ mật nội tại ở gan trong giai đoạn sơ sinh và nhũ nhi do sự thiếu hụt enzyme aspartate-glutamate carrier (AGC2), còn gọi là citrin — một protein vận chuyển trong ty thể giúp điều hòa quá trình trao đổi chất giữa ty thể và bào tương.
Khi thiếu citrin, quá trình chuyển hóa năng lượng bị rối loạn, ảnh hưởng đến chuyển hóa acid amin và lipid, dẫn đến tình trạng vàng da kéo dài, phân bạc màu, gan to và một số bất thường chuyển hóa khác.
Dạng NICCD (Neonatal Intrahepatic Cholestasis Caused by Citrin Deficiency) thường khởi phát triệu chứng khi trẻ được khoảng 1,5 đến 2 tháng tuổi. Trong khi đó, thể bệnh FTTDCD (Failure to Thrive and Dyslipidemia Caused by Citrin Deficiency) thường xuất hiện ở trẻ từ 5 tuổi trở lên, với biểu hiện chậm phát triển thể chất đi kèm với rối loạn chuyển hóa lipid.
Đáng lưu ý, người mang đột biến gen SLC25A13 cũng có khả năng xuất hiện các đợt bùng phát cấp tính ở tuổi trưởng thành, biểu hiện dưới dạng thể CTLN2 (Citrullinemia Type II) với triệu chứng tăng ammoniac máu, suy gan, và các rối loạn thần kinh như rối loạn tâm thần, hoang tưởng, kích thích, lú lẫn, run rẩy, co giật. Trường hợp nặng có thể dẫn đến phù não, suy gan không hồi phục và phần lớn người bệnh sẽ được chỉ định ghép gan để cứu sống.
Trong gia đình, có thể ghi nhận tiền sử vàng da kéo dài không rõ nguyên nhân ở trẻ nhỏ, hoặc các thành viên từng mắc suy gan, hôn mê gan, hoặc có dấu hiệu bệnh gan mạn tính không rõ căn nguyên.
Bệnh do đột biến gen SLC25A13 – gen mã hóa protein citrin. Gen này nằm trên nhiễm sắc thể 7q21.3. Khi cả bố và mẹ cùng mang gen lặn bệnh lý, khả năng trẻ sinh ra bị NICCD là 25% cho mỗi lần mang thai.
Sự thiếu hụt citrin dẫn đến rối loạn vận chuyển aspartate và glutamate qua màng ty thể, ảnh hưởng đến quá trình tổng hợp ure và chuyển hóa năng lượng ở gan, gây tích tụ độc chất và ứ mật.
Để xác định chính xác tình trạng bệnh NICCD ở trẻ nhỏ, bác sĩ sẽ chỉ định thực hiện một số xét nghiệm máu chuyên sâu. Các nhóm xét nghiệm chính bao gồm:
Trẻ mắc NICCD thường có dấu hiệu vàng da do ứ mật, kèm theo hội chứng hủy hoại tế bào gan và suy giảm khả năng tổng hợp albumin, dẫn đến rối loạn đông máu. Ngoài ra, có thể phát hiện:
